TANZİMAT DÖNEMİ’NDEN İKİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİ’NE KADIN ÇEVİRMENLERİN ÇEVİRİ TARİHİMİZDEKİ “DİŞİL” İZLERİ

Öz: Bu makalenin amacı, Tanzimat Dönemi‟nden Ġkinci MeĢrutiyet
Dönemi‟ne kadar Batı dillerinden Osmanlı Türkçesine roman çevirisi
yapan kadın çevirmenleri (“mütercimeleri”) ve bu çevirmenlerin
çevirdikleri yapıtları ön sözler/son sözler tanıklığında incelemektir.
Ġncelemeye neden olan sorunsal, anılan dönemde kültür ve edebiyat
dizgemizde yayımlanan söz konusu yapıtlara iliĢkin kadın
çevirmen/mütercime kimliği ve ön söz/son söz odaklı bütünlüklü bir
betimleyici çalıĢma yapılmamıĢ olmasıdır. Tanzimat Dönemi‟nden Ġkinci
MeĢrutiyet Dönemi‟ne kadar Batı dillerinden Osmanlı Türkçesine roman
çevirisi yapan kadın çevirmenlerimizin sayısı altıdır. Altı kadın
çevirmenimizden yalnızca dördünün adı çeviri yapıtların ön kapaklarında
okura doğrudan verilmiĢtir: Azize Hanım, Hâlide Edib, Madam Gülnar,
Zeyneb Sünbül. Ġlgili dönemde çevirileri yayımlanan diğer iki çevirmenin
kadın kimliği farklı Ģekillerde okura sunulmuĢtur: “Mütercimesi: Bir
Kadın”/“Mütercime-i Merâm” ve “Bir Kız”. Bu bağlamda öncelikle ilgili
dönemin kadın çevirmenleri ve bu çevirmenler tarafından yapılan çeviri
yapıtlar hakkında niceliksel bilgi verilecektir. Daha sonra ise
çevirmenlerin yapıtları ayrı ayrı ele alınarak ön sözler/son sözler
bağlamında irdelenecektir. Ġncelenen dönemdeki kaynak dil/kaynak
kültür/kaynak edebiyat/yazar ile erek dil/erek kültür/erek
edebiyat/çevirmen arasındaki bakıĢımlı/bakıĢımsız iliĢkiler özellikle
“çevirmen(ler)in sesi” (Theo Hermans (çev. Bulut), 1997: 63-68)
açısından toplumsal cinsiyet vurgusuyla irdelenecektir. Bu çerçevede ön
sözlerin/son sözlerin çeviriyazıları yapılacak ve bu çeviriyazıların
tanıklığında dönemin sosyo-kültürel yapısı dikkate alınarak kadın
çevirmenlerin çeviri/çevirmen algısı toplumsal cinsiyet odağıyla çeviri ön
sözleri/son sözleri üzerinden okunmaya çalıĢılacaktır.